Buurtuinproject Old Hikoryplein Maastricht

Voor mij staat Leon Banser, geboren en getogen in de Maastrichtse wijk Wyckerpoort. Hij is één van de beheerders van het Buurttuinproject Old Hickoryplein. Een buurttuin die steeds meer vorm krijgt. Enthousiast verteld hij over het project, hoe hij erin gerold is, over de buurt, zijn winkel, de woningbouwvereniging Servatius en de wijkvernieuwing. Mijn oren spitsten zich toe op de geschiedenis van de wijkvernieuwing en hoe daarbinnen dit buurtuinproject is ontstaan.

De tuin ligt achter een rij buurtwinkels met daarboven woningen. De vader van Leon was de eerste onderneming die zich daar vestigde. In 1956 opende hij een bloemenwinkel. Vanaf zijn 16e is Leon helemaal in het vak gegaan en jaren later heeft hij de zaak overgenomen. De hele strip is altijd slecht onderhouden door Servatius. Het noodzakelijke onderhoud hebben de ondernemers zelf uitgevoerd.

10 Jaar geleden riep Servatius de huurders bij elkaar om een renovatie van de hele strip te “bespreken”. Een turbulente periode voor bewoners en ondernemers begon. Plan was om de huidige panden te renoveren waarna iedereen weer de panden kon betrekken. Een periode later was er een nieuw plan. Niet meer renoveren maar sloop gevolgd door nieuwbouw waarin winkels behouden bleven met daarboven senioren woningen. En ook daarna volgde weer een ander plan: geen winkels meer, maar alleen maar seniorenwoningen.

Rond 2004 begon Servatius met het uitkopen van huurders en ondernemers en begon de strip geleidelijk aan leeg te staan. Leon bleef achter als laatste ondernemer maar in de leegstaande en verloederde winkelstrip kon hij zijn bloemenzaak niet meer staande houden. Als allerlaatste heeft hij zich geschikt en is een paar deuren verderop kunnen gaan wonen.

Via Servatius konden kunstenaars gebruik maken van een aantal panden. Niet iedereen in de buurt was hier blij mee en na een tijd moesten ook zij weer vertrekken. Hierna werden de panden ergens in 2007 voor de eerste keer gekraakt. De krakers moesten weg omdat de sloop zou beginnen. De graafmachines hadden net wat garages en balkon relingen gesloopt of ze moesten werkzaamheden weer staken. De woningen werden voor de tweede keer gekraakt. Tot de dag van vandaag zijn de meeste woningen gekraakt. In overleg met Servatius zijn inmiddels de winkelruimtes weer teruggegeven en verhuurd aan initiatieven. Inmiddels is duidelijk dat er de komende 10 jaar niets gaat gebeuren.

Kaspar König is één van de nieuwe huurders en hij ontwikkelde het plan voor een buurttuin aan de achterkant van de winkels, de plekken waar de garages eens stonden. Servatius stemde mee in en Kasper is enthousiast begonnen. Hij betrok Zorggroep Mondriaan en buurtbewoners bij het project en is een zomer met hen aan de slag gegaan. Om de één of andere reden is er de slop in gekomen en nam de “wilde” natuur weer de overhand. Mensen uit de omgeving begonnen te klagen en Servatius nam het initiatief voor een bijeenkomst over de tuin.

Deze bijeenkomst was voor Leon de aanzet om te beseffen dat als hij wou meedoen het dan nu ook het moment was. Hij besloot verantwoordelijkheden op zich te nemen en heeft een nieuw plan gemaakt waarmee iedereen blij was. Toch was afgelopen zomer een moeilijke tijd omdat er twijfel was vanuit Servatius en maar heel weinig middelen en mensen. Maar nu hartje winter is Leon enthousiaster dan ooit. Er is een duidelijke “Ja” gegeven door Servatius en de plannen ontwikkelen zich verder.

Leon verteld “het idee is om een soort creatief plekje in de buurt te maken waarbij ook de school een grote invloed kan hebben, er zouden allerlei workshops gegeven kunnen worden. ”Een plek“ waar jongeren zich bewust kunnen worden dat ondanks een negatieve uitstraling toch iets heel moois ontstaat”. Leon verteld verder over een soort parkje waar alle mensen uit de buurt gebruik van kunnen maken en elkaar ontmoeten. Juist dat laatste vindt hij belangrijk vanwege alle herstructureringsplannen voor de wijk. Zijn grote wens is om een onder andere grote plantenmarkt te organiseren.

Na ons gesprek blijft mijn gedachten bij de invloed die dit soort wijkvernieuwingen op de bewoners en ondernemers hebben. De steeds wisselende plannen, de minimale invloed, de onzekerheid, de leegstand. En nog steeds vragen wij ons af: waar is die Sociale cohesie toch?

Tijdelijk Sphinxspark Maastricht

Openingsexpo Biënnale 'Leegstand en Herontwikkeling' (fotobron: DezeenScreen)

door: Obed Verbeek

Een “Internationale Biënnale Leegstand & Herbestemming”, een ” In Between Design Route” Maastricht met tevens een opening van de expo “Gedeelde Grond” in het NAI en als klap op de vuurpijl de openstelling van het tijdelijke “Sphinxspark”. Maastricht stond in het teken van leegstand en herontwikkeling, waarbij iedereen die iets met deze thema’s heeft zich haastte naar die zuidelijke Bourgondische stad. Maastricht kent allerlei bottom-up initiatieven zoals expositieruimte B32, Het Landhuis, Mandril & Culturele Vrijplaats het Landbouwbelang. Zij hebben van leegstand weer dynamische plekken in de stad hebben gemaakt. Deze week is duidelijk geworden dat er ook aan de top de nodige aandacht is voor het onderwerp en inmiddels flink wat in beweging is. Jammer dat niet iedereen er bij kon zijn. Om aan te schuiven bij het “diner van visionairs”, wat de biënnale omschrijft als: ‘Belangrijke partijen en beslissers gaan met elkaar in debat over leegstand en herbestemming’, moest flink de beurs worden getrokken. Geruchten gaan over bedragen van 700 euro voor een stoeltje, maar dan was je er ook wel echt bij 😉

Een van de projecten, rollend uit een van de “topkokers”, is het tijdelijke Sphinxspark. Dit voormalige fabrieksterrein behoort tot het project “Belvedere”. Inmiddels lijken de masterplannen uit 1999 van dit project ingehaald te zijn door de tijdsgeest. De plannen gaan weer op de schop. Of gaat er uiteindelijk wel uberhoubt een schop de grond in? Stand van zaken anno 2012: alle private investeerders hebben zich teruggetrokken en de leegstand en braakligging in dit 280 hectare grote gebied is groot.

Inmiddels is er wel een andere schop op het terrein de grond in gegaan. Die van Linda Grosseschallau en negen andere studenten van de Fachhochschule Düsseldorf tijdens hun onderzoek naar een ontwerp voor het interieur van dit park. Vier weken hebben ze hieraan besteed en de plek inmiddels gedoopt tot “Resphinxed”.
Linda vertelde enthousiast dat de groep zich een beetje als archeologen voelden omdat ze erg veel archeologische vondsten deden op het terrein zoals allerlei scherven, afval maar ook botten. Tijdens de opening van het park zijn al deze vondsten geëxposeerd bovenop een tijdelijke uitkijktoren vanwaar je het hele park kon overzien. Ze hebben het park opgedeeld in een “Coldvalley” voor de echte avonturiers, de “Holy Woods”, de “Snails Heaven” als meest bekende slakken-Mekka van Nederland en de romantische hoek “Warm Bricks”. Lees meer over hun werk op hun blog. De studenten hebben met hun voorstel tevens de Great Indoors Award gewonnen.

Het spinxpark is een initiatief van NAiM/Bureau Europa, in samenwerking met REcentre, en Marres Projects.

Ik ben erg benieuwd hoe zich dit verder ontwikkelt: een groene topdynamische hotspot waar je graag vertoeft of blijft het bij conceptuele benaderingen?

Buurtmoestuin ‘Mijn Groene Vingers’ in Heerlen

door Bart Dekker

In de maand mei dit jaar bezocht ik de open dag van buurtmoestuin MSP in Heerlen. Er waren hapjes en drankjes, infostands en rondleidingen door buurtbewoners. Ik was erg onder de indruk van het enthousiasme waarmee de bewoners over het initiatief spraken. Nu midden in de herfst wanneer de tuintjes winterklaar worden gemaakt, ben ik erg benieuwd hoe buurtbewoners het afgelopen zomer hebben beleeft. Een terugblik samen met Nico Habets (26) en met Ton Griekspoor (64), beide buurtbewoner en betrokken bij de tuin.

Hoe is de tuin tot stand gekomen en hoe hebben jullie dat ervaren?

Buurtmoestuin Mijn Groene Vinger in MSP.

Het initiatief en de regie van de buurtmoestuin lag volledig bij de gemeente. De buurtmoestuin is bedoeld als tijdelijk antwoord voor braakliggend terrein. Er is door de gemeente een mediator (kunstenares) ingeschakeld voor de communicatie met de bewoners en sturing van het proces. De verantwoordelijkheid van het beheer was uitbesteed aan welzijnsinstelling Alcander. Inmiddels hebben zij op hun beurt het beheer overgedragen aan de bewoners.

Nico was net als vele andere bewoners erg sceptisch toen hij hoorde van het idee van een buurtmoestuin.Met angst voor vandalisme, mislukking en verloedering was ook hij er op tegen.De angst dat dit project zelfs nadelig zou zijn voor de wijk was bij een aantal bewoners zo groot, dat er door een bewoner een rechtzaak tegen de tuin was gestart.

Ton (beheerder) ervoer het beginproces van de buurtmoestuin als een prestigeproject van de gemeente dat aan bewoners werd opgedrongen. “Buurtkrantjes werden ingezet om    ons te ronselen en bijeenkomsten werden gepland om te overtuigen dat wij dit als buurt het echt wilde”

Zijn mening sloeg helemaal om tijdens de dag van de opening. Hij kreeg toen sterk het gevoel dat de buurtmoestuin wel eens kon werken. En nu 2 jaar later is het contact tussen de buurtbewoners niet 100% verbeterd, maar wel 250%. “Door de tuin zijn we van vreemden, bekenden geworden. En van bekenden nu zelfs vrienden!”

Waarom doen jullie eigenlijk mee?

“Van krullenjongen ben ik een van de beheerders geworden”.Ton werd steeds vaker gevraagd en nam steeds meer verantwoordelijkheden op zich. Voor de tuin had Ton al ervaring met het verbouwen van eigen groenten en is hij ook jarenlang kok geweest tijdens zijn militaire dienst.

Nico, 26 jaar.

In het begin had zeker 90% van de bewoners geen groene vingers, maar door het ploeteren in de tuin is het aantal zeker gestegen naar 40%. Van iedere bewoner kun je wel zeggen dat diegene meer over planten heeft geleerd. Voor meerdere mensen speelt geld ook een rol. Op deze manier kunnen zij goedkoop toch gezond eten.

Nico is een jaar later ingestapt, “eerst de kat uit de boom gekeken”. Hij las in het buurtkrantje dat er tuintjes beschikbaar waren. Vanaf april dit jaar is hij begonnen. “Door mijn werk had ik veel stress en behoefte aan ontspanning en nieuwe contacten. Dat ik nu een tuintje heb, had ik echt niet van tevoren kunnen bedenken. Maar het kwam op mijn pad terecht. “Mijn opa is boer geweest. Het voelt alsof ik meer terug ga naar mijn roots nu ik een moestuin heb.”

Hoe is het gegaan?

Nico geeft aan dat hij de eerste twee maanden erg gemotiveerd was en 3 avonden van 2 uur per week naar de tuin ging om zijn tuin te onderhouden. Het was elke dag erg gezellig. Vanwege de natte zomer zijn veel oogsten mislukt en nodigde het niet uit om buiten te werken of gezellig een praatje te maken. Tegen het einde van de zomer kreeg hij het ook steeds drukker met zijn werk, waardoor er minder tijd over bleef voor de tuin. En door de vakantie naar China raakte de tuin op de achtergrond.

Beheerder Ton, 64 jaar.

“Zodra je begint met tuinieren heb je een romantisch beeld in je hoofd van zelf je eigen groente verbouwen. Maar dit verandert als de oogst blijkt tegen te vallen en je uren in de keuken bezig met het blaadje voor blaadje wassen van de sla”, aldus Nico. Toch gaat hij volgend jaar gewoon door.“Ik doe het niet alleen voor de opbrengst”. Voor Ton verloopt het tuinproject perfect en blijft zeker doorgaan als beheerder.

Er zijn nieuwe gemotiveerde bewoners bijgekomen en er is zelfs sprake van een kleine wachtlijst. “Het leuke er aan is dat iedereen er aan meedoet, maakt niet uit welke nationaliteit of leeftijd. De jongste is bijvoorbeeld 12 en de oudste 75 jaar. Er doen bewoners mee uit Rusland, Letland, Marokko, Irak, Iran, Soedan, Indonesië. We hebben zelfs bewoners uit Limburg!”, aldus Ton.

Wat kan volgens jullie beter?
Nico vindt dat er meer activiteiten in en om de tuin worden georganiseerd waar niet alleen de bewoners met een tuintje, maar de hele buurt voor uitgenodigd wordt. “Zo kunnen veel meer mensen van de tuin gebruik maken”.

Voor Ton loopt de buurtmoestuin beter dan hij had verwacht. Op korte termijn zal er een vijvertje komen die kikkers aan gaat trekken. Kikkers eten slakken en daar zal in de tuin dan ook minder overlast van zijn. Ook komt er een ruiltuintje, waarbij planten die over zijn voor de ander in het tuintje beschikbaar wordt gesteld. Ook doneren steeds meer bewoners bloemen uit eigen tuin, waardoor de buurtmoestuin opvrolijkt en iedereen het hele jaar door bloemen kan blijven plukken.

Zowel de bewoners als de gemeente lijken blij verrast te zijn met het “succes” van deze tuin. Het lijkt er zelfs op dat het tijdelijke karakter wel eens langer kan gaan duren dan voorheen was gepland.

Genoeg buitenkansen in Maastricht

Tijdelijk nieuw stadspark?

door: Obed Verbeek

5 november gaat het tijdelijke    sphinxpark open voor publiek! Is dit een nieuw startpunt in de Maastrichtse benadering van leegstaande ruimte in de stad? Net als in de meeste steden laat de “markt” op dit moment zijn sporen zien in de stad. Bouwplannen lopen vertraging op en soms staat de voortgang zelfs ter discussie. Resultaat: braakliggende terreinen tussen de mensen!

.

Zomaar even wat buitenkansjes in hartje Maastricht:

de Tapijnkazerne - Verwachte leegstand: 10 jaar! Inmiddels politiek moeras aan het worden.

Veldje Wykerpoort - Verwachte leegstand: de buurt denkt inmiddels na over plannen!

Sappie terrein naast Noorderbrug - Verwachte braakligging: 15 jaar!

Sappie terrein naast Noorderbrug - Verwachte braakligging: 15 jaar!

Voormalige autogarage Caberg - verwachte braakliging 5 jaar!

Sappie terrein tegen boscherveld aan - verwachte braakligging 15 jaar!

Terrein rondom de muziekgieterij - half in gebruik?

Voormalig Nutsbedrijven terrein - Gemiste kansen door de vroege sloop. Verwachte braakligging: 5-10 jaar!

Voormallig militaire sport terrein - tijdelijke huur is inmiddels mogelijk tegen commerciele huurprijs (Bruisfestival 2011 - 2016)

Voormallig militaire sport terrein - tijdelijke huur is inmiddels mogelijk tegen commerciele huurprijs (Bruisfestival 2011 - 2016)